Skarby Srebrnego miasta

Obydwa place oddziela gotycki
Kościół św. Katarzyny z końca XV wieku oraz budynek ratusza ze smukłą wieżą
zegarową. Tworzą one wyjątkowy zespół o wielkiej wartości kulturowej i historycznej,
wkomponowany w górski krajobraz Gór Szczawnickich. To urocze miasto z bogatą
historią górniczą, wpisane zostało w 1993 roku na listę światowego dziedzictwa
UNESCO.
Zamek z kościoła
Zwiedzanie Bańskiej Szczawnicy, najlepiej zacząć od Starego Zamku, w którym
mieści się dziś muzeum historii i kultury regionu. Ta niepozornie wyglądająca z
zewnątrz budowla, kryje w sobie interesujące wątki i historie. Zamek w Bańskiej
Szczawnicy przebudowany został w średniowieczu z XIII-wiecznego kościoła
romańskiego. W XV wieku kościół otoczono murem, w połowie XVI wieku, w związku
z zagrażającymi miastu najazdami tureckimi przekształcono w fortecę. Malowniczo
położny na wzgórzu ma świetnie zachowane mury obronne, baszty i kaplicę.
Obecnie w zamku można obejrzeć różnorodne wystawy w tym ciekawą ekspozycję
wytwarzanych w okolicy ceramicznych fajek oraz lapidarium z kamiennymi rzeźbami
i fragmentami architektury. Duże wrażenie robią barokowe obrazy religijne z tutejszej
Kalwarii oraz ekspozycja XIX wiecznych tarcz strzeleckich.
Ważnym punktem na turystycznej mapie miasta jest Nowy Zamek z 1571 roku
zbudowany dla obrony przed tureckim zagrożeniem, skąd rozciąga się piękny widoki
na miasto i otaczające je góry.
Ciekawy jest też gotycki kościół św. Katarzyny z 1491 roku, wzniesiony w okresie
świetności Bańskiej Szczawnicy. Wtedy też powstał system fortyfikacji miejskich,
którego pozostałości znajdziemy w Starym Zamku. Wart zobaczenia jest Ratusz z
oryginalnym zegarem chodzącym „wstecz” a także barokowa Kolumna Świętej
Trójcy na Rynku. Można tu też zwiedzić Muzeum Mineralogiczne w którym
zgromadzono ponad 400 rzadkich minerałów z całego świata.

Srebrne miasto
Bańska Szczawnica jest jednym najstarszych i najważniejszych miast górniczych w
Europie. Wydobycie metali szlachetnych w Górach Szczawnickich ma bardzo długą
tradycję. Już w połowie XII wieku region ten nazywany był „Terra banensium“, czyli
ziemia górników. Wśród wydobywanych rud przeważają rudy srebra, dlatego też
Bańską Szczawnicę nazywano również „srebrnym miastem“. Pod koniec XIII wieku
wydobywano tu rocznie 5 ton srebra. Dziesięciotysięczna dzisiaj Bańska Szczawnica

była w XVIII wieku trzecim co do wielkości miastem królestwa Węgier!
Bańska Szczawnica była w tym czasie największym ośrodkiem wydobycia metali
szlachetnych w monarchii habsburskiej. W latach 1790-1863 wydobyto tu 490 ton
srebra i 11 ton złota!
W 1735 roku została tu założona najstarsza szkoła górnicza w ówczesnym
Królestwie Węgier, przemianowana w 1762 roku na Akademię Górniczą – pierwszą
wyższą szkołę tego typu na świecie!
Dzięki licznym przywilejom, nadawanym przez królów Węgier miasto intensywnie się
rozwijało. Zyski z górnictwa zasilały przede wszystkim królewski skarbiec, ale wraz z
nimi rosła także zamożność miasta i jego mieszkańców, stąd w Bańskiej Szczawnicy
zachowało się do dzisiaj tyle ciekawych zabytków.
Kaplice Kalwarii

Kalwaria Szczawnicka uważana jest za jedną z najpiękniejszych barokowych
Kalwarii w Europie. Ten unikalny kompleks sakralny wpisany na listę światowego
dziedzictwa UNESCO, składa się z szeregu kaplic i kościołów, które odwzorowują
Drogę Krzyżową w Jerozolimie. Kalwaria w Bańskiej Szczawnicy jest ważnym
miejscem pielgrzymkowym, przyciągającym zarówno wiernych, jak i turystów
zainteresowanych historią i architekturą.
Kalwarię czyli zespół późnobarokowych kaplic i kapliczek, którymi zabudowane
zostało z rozmachem w połowie XVIII wieku (lata 1745-1751) na wzniesieniu
Scharffenberg (Ostrý vrch 725 m n.p.m.).
Kalwaria Szczawnicka ma siedemnaście kaplic, trzy kościoły: Dolny, Święte schody i
Górny kościół, stację Więzienną (Ecce homo) i Święty Grobowiec. Barokowe
płaskorzeźby drewniane w kaplicach przedstawiają, kluczowe momenty ostatnich dni
życia Jezusa, Drogę Krzyżową i Śmierć. Ze szczytu rozciągają się piękne widoki na
leżącą u stóp Kalwarię, miasto Bańska Szczawnica i okoliczne góry. Oryginalne
wyposażenie kalwaryjskich kaplic i kościołów zobaczyć można na wystawie w
Starym zamku.

Fotograf gwiazd i browar w synagodze

W Bańskiej Szczawnicy w maju 1912 roku urodził się Deżo Hoffmann światowej
sławy fotograf gwiazd m.in. nadworny fotograf Beatlesów ale także ale także całej
plejady gwiazd muzyki rozrywkowej i filmu: Rolling Stonesów, Franka Sinatry,
Charlie Chaplina, Marlona Brando, Prince’a, Stevie Wondera, Brigitte Bardot, Marylin
Monroe i wielu, wielu innych. W jego rodzinnym domu jest niewielkie muzeum.
Obecnie w Bańskiej Szczawnicy jest 12 cmentarzy (katolickie, ewangelickie i
żydowski) – najwięcej z wszystkich miast na Słowacji!
Atrakcją kulinarną jest wizyta w miejskim browarze ERB, gdzie w zabytkowych
wnętrzach można odbyć degustację piw produkowanych na miejscu, oraz specjału
domu – gulaszu z knedlami. Przy okazji można zwiedzić ten znany słowacki browar
gdzie ważenie piwa odbywa się w synagodze z końca XIX wieku.

Superwulkan Š tiavnica

Bańska Szczawnica leży w środku wielkiej kaldery utworzonej kilkanaście milionów
lat temu przez zapadnięcie się ogromnego wulkanu po erupcji którego pozostały
bogate złoża rud cennych metali i innych minerałów eksploatowane tu przez kilka
stuleci. Aż do połowy XIX w. wydobywano i przerabiano tu znaczne ilości złota i
srebra.
Niektóre z dawnych kopalnianych sztolni zostały zabezpieczone i udostępnione
turystom, jest tu górniczy skansen oraz kilka muzeów w tym mineralogiczne. Jedną
z największych atrakcji miasta jest system zbiorników wodnych tzw. tajchów, gdzie
gromadzona była woda służąca do wprawiania w ruch kopalnianych urządzeń.
Z superwulkanem Š tiawnica związane są też źródła termalne do dziś
wykorzystywane w lecznictwie i dla relaksu. W pobliskim uzdrowisku Sklene Teplice
wykorzystywana jest woda wypływająca z 14 źródeł. Kąpieli w leczniczej wodzie
termalnej (o temperaturze 42 st.C) można zażyć także w naturalnej jaskini
“Parenica”. (gm)
Zdjęcia: Grzegorz Micuła
Filmy o Bańskiej Szczawnicy.

https://www.youtube.com/watch?v=hX2JcWjIjKk