W drugiej połowie XIX wieku w sztuce europejskiej zyskał popularność nurt historyzmu. Powstawały wtedy serie monumentalnych malowideł, alegorycznie przedstawiające dzieje ludzkości, rozwój sztuki, nauki czy cywilizacji. W tym kontekście Jan Matejko stworzył swoje „Dzieje cywilizacji w Polsce”. Cykl miał być próbą artystycznej syntezy faktów historycznych i ukazać wkład dawnej Rzeczpospolitej w rozwój cywilizacji europejskiej.
Matejko w „Dziejach cywilizacji w Polsce” nie ilustrował konkretnych wydarzeń, stosował raczej swobodną narrację i kompilował treści historycznych kronik. Świadomie nadawał przedstawionym scenom charakter pouczającej alegorii. W 1889 roku opublikował autorski komentarz do tych dzieł, pomagający w odszyfrowaniu symboli i znaczeń, a zarazem będący erudycyjnym popisem wiedzy artysty na temat polskiej historii. Prace Matejki, które zostaną zaprezentowane w Sali Matejkowskiej w Galerii Sztuki XIX Wieku, to malarskie szkice. Artysta planował wykonanie na ich podstawie serii monumentalnych malowideł, które ozdobiłyby sale Uniwersytetu Jagiellońskiego lub Akademii Umiejętności w Krakowie. Pomysł nie zyskał jednak aprobaty potencjalnych zleceniodawców ze względu na wysokie koszty realizacji. Powstał tylko obraz „Przyjęcie Żydów w Polsce”, zamówiony w 1889 roku i kupiony przez Arnolda Rappaporta do jego prywatnych zbiorów w Wiedniu.
Władze Uniwersytetu zamówiły później kolejne płótna: „Założenie szkoły głównej przeniesieniem do Krakowa ugruntowane”, „Złoty wiek literatury w XVI w. Reformacja. Przewaga katolicyzmu” i „Wpływ Uniwersytetu na kraj w wieku XV”. Matejko zdążył rozpocząć pracę tylko nad ostatnim obrazem, zmarł w 1893 roku. Szkice należą do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. Przeważają obrazy odnoszące się do epoki panowania Piastów i rozbicia dzielnicowego Polski, trzy ilustrują rozkwit państwa pod rządami Jagiellonów, dwa – okres zmierzchu Rzeczypospolitej zainicjowany pierwszą wolną elekcją, a zakończony tragedią rozbiorów.
„Dzieje cywilizacji w Polsce” to nie jedyny pokaz w galeriach stałych MNW.
W Galerii Sztuki XIX Wieku prezentujemy także duży wybór prac Olgi Boznańskiej oraz Stanisława Wyspiańskiego, a w Galerii Wzornictwa Polskiego – meblozabawki autorstwa Tomasza Augustyniaka, wyprodukowane pod marką Venve przez firmę Converis. W Gabinecie Fotografii można obejrzeć wybór dawnych zdjęć z końca XIX i początku XX wieku pt. „Fotografia dzieła sztuki”.
Dodatkowe informacje o cyklu „Dzieje cywilizacji w Polsce” są dostępne w serwisie Cyfrowe MNW.
All Inclusive
Luksusowy kwartalnik turystyczno-podróżniczy. Od 2004 roku opisujemy miejsca, do których warto lecieć dłużej niż na weekend, i ludzi, którzy je prowadzą.
