mistycyzmem przyroda, subtelny nastrój, ascetyzm i prostota środków wyrazu – twórczość Chełmońskiego niezmiennie zachwyca do dziś.
Malarz przełomu
Chełmoński, romantyk obdarzony żywiołowym temperamentem, ogromną siłą witalną i poczuciem humoru, tworzył w sposób instynktowny i intuicyjny, niezależny od jakichkolwiek założeń programowych. Jego twórczość wyznacza początek drogi, która poprowadziła malarstwo polskie do nowoczesności, realizmu i wyzwolenia z patriotycznych powinności. Artysta miał znakomity zmysł obserwacji i zdolność zapamiętywania wrażeń. Jego dzieła wiernie oddają realia
życia i wyróżniają się prawdą scenerii. Fascynacja życiem wsi, umiłowanie natury, umiejętność wczuwania się w panujący w niej nastrój, prostota motywów i sugestywność środków artystycznego wyrazu – to główne cechy jego twórczości.
Kronika życia wsi
Chełmoński poznał wieś w dzieciństwie i z niej czerpał motywy do pierwszych obrazów. Dokumentował rzeczywistość i odtwarzał ją w anegdotycznych scenach rodzajowych. Najchętniej podejmował motyw interakcji w wiejskich społecznościach. Poza dynamicznymi kompozycjami, jak np. Sprawa u wójta
i Oberek, tworzył także nastrojowe dzieła, m.in. Rankiem w puszczy i Przed deszczem. Chełmońskiego interesowały też emocje bohaterów: Babie lato i Sielankę przenika spokojna zaduma, a Wieczór letni – wspomnienie Ukrainy – mrok i tajemnica. O wyjątkowości dzieł artysty świadczy zerwanie z dotychczasową konwencją w przedstawianiu wsi. Chełmoński podjął próbę indywidualizacji przedstawicieli wiejskich społeczności: kobiet, mężczyzn, dzieci. Można to odczytywać jako dążenie do upodmiotowienia chłopskiego świata.

